28.02-01.03 będziemy na Targach Biżuterii i dodatków w Warszawie. Serdecznie zapraszamy!
Dlaczego w jednym sklepie możesz kupić zarówno młot Thora, jak i symbol Welesa? Co łączy nordyckich wojowników z naszymi słowiańskimi przodkami? To nie przypadek, że te dwie kultury tak często występują razem.
Wikingowie i Słowianie nie tylko żyli w tym samym czasie – spotykali się, handlowali, czasem walczyli, a czasem się mieszali. Od VIII do XI wieku ich losy splatały się na handlowych szlakach od Bałtyku po Bizancjum. Wspólnie tworzyli Ruś Kijowską. Wymieniali towary, pomysły, techniki rzemieślnicze.
W tym artykule rozwikłamy historię tych kontaktów. Porównamy wierzenia, sztukę, organizację społeczną. I odpowiemy na pytanie: dlaczego współcześni pasjonaci łączą te dwie kultury w swoich zainteresowaniach? Zapraszamy w podróż szlakiem „od Waregów do Greków”.
Zacznijmy od podstaw. Kim byli Wikingowie i Słowianie? I kiedy dokładnie żyli? Era wikingów trwała mniej więcej od 793 roku (napad na klasztor Lindisfarne w Anglii) do około 1066 roku (bitwa pod Hastings lub chrystianizacji Skandynawii – zależy, który koniec wybierzemy). To daje nam prawie 300 lat intensywnej aktywności nordyckiej.
Słowianie w tym samym czasie tworzyli swoje państwa w Europie Środkowej i Wschodniej. Plemiona słowiańskie już wcześniej osiedlały te tereny, ale organizacja państwowa pojawia się właśnie w VIII-X wieku – Wielka Morawia, Państwo Wiślan, Ruś Kijowska.
Geografia kontaktów
Wikingowie (szczególnie Szwedzi, zwani wtedy Waregami lub Rusami) podróżowali na wschód przez Bałtyk. Szlaki wiodły przez:
Słynny szlak od Waregów do Greków prowadził z Bałtyku przez rzeki (Wołchow, Dniepr) aż do Morza Czarnego i Konstantynopola. To była autostrada handlowa wczesnego średniowiecza.
Nie tylko handel
Kontakty to nie tylko wymiana towarów. To osiedlanie się Waregów na ziemiach słowiańskich. Małżeństwa mieszane. Przyjmowanie słowiańskich zwyczajów przez Normanów i nordyckich przez Słowian. To proces, który historyk nazwał by dyfuzją kulturową.
Zobaczmy, co konkretnie Wikingowie i Słowianie mieli sobie do zaoferowania.
Wikingowie sprzedawali:
Słowianie oferowali:
Co kupowali od pośredników?
Ale największe pieniądze były w handlu pośrednim. Wikingowie przywozili do Słowian towary z Bizancjum i krajów arabskich:
Słowianie z kolei byli pośrednikami między Skandynawią a południem.
Wolin był jednym z największych miast Bałtyku w X-XI wieku. Kronikarz Adam z Bremy pisał o nim jako o największym mieście Europy (może przesadzał, ale na pewno było wielkie). Archeologia potwierdza – to było miasto wielokulturowe, gdzie spotykali się Słowianie, Wikingowie, Sasi, kupcy z południa.
Skorzystaj z naszej pomocy lub zobacz pełną ofertę sklepu.
Truso (dzisiejsze okolice Elbląga) to kolejny ważny punkt. Był tak istotny, że angielski podróżnik Wulfstan opisał go w IX wieku. Ceramika z Truso pokazuje mieszankę stylów – skandynawskie techniki łączone ze słowiańskimi wzorami.
Hedeby (dzisiejsze północne Niemcy) to już bardziej wikińskie miasto, ale znaleziono tam mnóstwo słowiańskiej ceramiki, co potwierdza intensywne kontakty.
To fascynujące. Na terenach Polski, Czech, Rusi, Skandynawii znaleziono dziesiątki tysięcy srebrnych monet arabskich (dirhamów). Skąd się tam wzięły?
Wikingowie handlowali z Chazarami i Arabami w rejonie Morza Kaspijskiego. Tam dostawali srebro. To srebro krążyło potem po całym szlaku – od Wołgi po Skandynawię. Stało się faktyczną walutą międzynarodową.
Dla Słowian i Wikingów te monety były często przetapiane na biżuterię – stąd tyle srebrnych ozdób z tego okresu. Srebro = pieniądz = prestiż.
Przejdźmy do najbardziej fascynującej części – religii. Czy Słowianie i Wikingowie wierzyli w podobne rzeczy?
| Aspekt | Wikingowie | Słowianie |
| Bóg piorunów | Thor – syn Odyna, niszczy olbrzymy młotem Mjölnir | Perun – najwyższy bóg, rzuca piorunami w wrogów |
| Zaświaty | Valhalla (dla wojowników), Helheim (dla innych) | Nawia (świat przodków i duchów) |
| Drzewo kosmiczne | Yggdrasil – jesion łączący światy | Dąb jako święte drzewo (mniej rozbudowana kosmologia) |
| Bogini płodności | Freyja – piękno, miłość, magia, także bogini wojenna | Mokosz – matka ziemia, opiekunka kobiet i urodzaju |
| Bóg mądrości | Odyn – poświęcił oko za wiedzę | Weles – bóg mądrości, magii, zaświatów |
| Duchy domowe | Tomte/Nisse – opiekunowie gospodarstw | Domowoj – duch domu, podobna rola |
Co rzuca się w oczy?
Struktury mitologiczne są podobne, choć bogowie mają różne imiona i nieco inne charakterystyki. Obie kultury:
Różnice
Słowiańska mitologia jest mniej znana, bo nie została tak dokładnie zapisana. Nie mamy słowiańskiej „Eddy”. Większość wiedzy pochodzi z zapisków chrześcijańskich kronikarzy (którzy często coś przekręcali) i z rekonstrukcji na podstawie folkloru.
Mitologia nordycka jest bardziej narracyjna – mamy konkretne opowieści o bogach. Słowiańska jest bardziej funkcjonalna – bogowie byli wzywani do konkretnych celów (deszcz, urodzaj, ochrona), ale mniej opowieści o ich przygodach.
Podobieństwa między Thorem a Perunem są uderzające:
Czy to przypadek? Niekoniecznie. Obie kultury pochodzą z indoeuropejskiego korzenia językowego i kulturowego. Bóg piorunów był ważny dla wszystkich ludów indoeuropejskich – także dla Greków (Zeus), Rzymian (Jowisz), Celtów (Taranis).
Teraz coś dla miłośników biżuterii. Jak wyglądały ozdoby?
Motywy zwierzęce
Zarówno Wikingowie, jak i Słowianie uwielbiali motywy zwierzęce w sztuce. Ale robili to inaczej:
Nordycki styl zwierzęcy (Borre, Jellinge, Mammen, Ringerike, Urnes – to nazwy stylów) charakteryzuje się:
Słowiański styl zwierzęcy:
Plecionki i węzły
Obie kultury używały plecionek – przeplatających się linii tworzących wzory. Ale:
Jeśli spojrzysz na nasze bransolety, zobaczysz różnicę – bransolety wikińskie mają bardziej złożone wzory, słowiańskie są czystsze w formie.
Techniki kowalskie
Tutaj kultury były bardzo bliskie. Obie:
Wikingowie byli może bardziej znani z kowalstwa, ale Słowianie wcale im nie ustępowali. Znaleziska z grodów słowiańskich pokazują fantastyczne złotnictwo.
Społeczeństwo wikingów i słowiańskie były zorganizowane inaczej.
Wikingowie – wojownicy i kupcy
Społeczność nordycka była:
Słowianie – rolnicy i rzemieślnicy
Społeczność słowiańska była:
Rola kobiet
Tu jest ciekawie. W obu kulturach kobiety miały relatywnie dużą władzę (jak na standardy średniowieczne):
Obie kultury miały tradycje kobiet-wojowniczek (czy legendy o nich) – nordyckie shieldmaiden i słowiańskie polanki.
Co się stało, gdy te dwie kultury się spotkały?
Najlepszy przykład to Ruś Kijowska – państwo powstałe w IX wieku na terenie dzisiejszej Ukrainy, Białorusi i zachodniej Rosji.
Według „Powieści minionych lat” (staroruskiej kroniki) Słowianie zaprosili Waregów (Rurykowiczów) jako władców: „Nasza ziemia jest wielka i obfita, ale nie ma w niej porządku. Przyjdźcie i rządźcie nami.”
Historycy spierają się, czy to prawda, czy legenda. Ale fakty są takie:
Rurykowicze – dynastia założona przez Waregów – rządziła Rusią przez setki lat, ale stała się słowiańską dynastią. To pokazuje, jak silna była asymilacja.
Co Waregowie wnieśli?
Co Słowianie dali Waregom?
Słowianie nie używali run, ale prawdopodobnie znali je z kontaktów z Wikingami. Znaleziono kilka przedmiotów na terenach słowiańskich z runami – czy to import, czy próby używania run przez Słowian? Trudno powiedzieć.
Są teorie (kontrowersyjne), że głagolica (pierwsze pismo słowiańskie) mogła być częściowo inspirowana runami. Ale to nie jest udowodnione.
Archeologia pokazuje, że w X-XI wieku techniki wytwarzania biżuterii w Skandynawii i na ziemiach słowiańskich były bardzo podobne. To wynik wymiany wiedzy – rzemieślnicy podróżowali, uczyli się od siebie.
Nasze pierścienie izawieszki są wykonane z stali chirurgicznej 316L – nowoczesny materiał, ale w stylach historycznych. Możesz nosić zarówno nordyckie, jak i słowiańskie motywy, wiedząc, że twoi przodkowie robili podobnie – mieszali style, czerpali inspiracje od sąsiadów.
Przeskoczmy tysiąc lat do przodu. Dlaczego dziś ludzie interesują się zarówno Wikingami, jak i Słowianami? Dlaczego w naszym sklepie są obie linie produktów?
Jak pokazaliśmy, to nie są oddzielne, niezależne kultury. Spotykały się, wpływały na siebie, mieszały. Ruś Kijowska to dosłownie nordycko-słowiańska fuzja.
Obie kultury lubią:
Jeśli lubisz styl wikiński, prawdopodobnie spodoba ci się też słowiański. I odwrotnie.
Dla Polaków, Czechów, Słowaków – Słowianie to przodkowie. Ale Polska (szczególnie północna) miała też kontakty z Wikingami. W polskich ziemiach płynie nordycka krew (Pomorze, Mazury). Więc można czuć związek z obiema kulturami.
Wiele grup rekonstrukcyjnych robi okres X-XI wieku – dokładnie ten czas, gdy Wikingowie i Słowianie się mieszali. Naturalnie więc potrzebują elementów obu kultur.
Współcześni poganie (rodzimowiercy słowiańscy, Asatrú skandynawskie) często widzą podobieństwa między panteonami. Thor i Perun, Odyn i Weles – może to różne imiona podobnych archetypów?
Zespoły jak Wardruna (nordycka muzyka) i Percival (słowiańska) grają w podobnym klimacie. Gry jak Wiedźmin (słowiańskie klimaty) i Assassin’s Creed Valhalla (wikingowie) przyciągają tych samych graczy.
Po prostu te dwie kultury rezonują z podobnymi ludźmi. Jeśli kochasz jedną, prawdopodobnie docenisz drugą.
To sąsiedzi, którzy przez trzysta lat handlowali, walczyli, mieszali się i wzajemnie się inspirowali. Od Wolina po Kijów, od Bałtyku po Morze Czarne – ich ślady przeplatają się. Dziś możemy celebrować obie te tradycje. Nosić młot Thora przypominając o nordyckiej sile. Nosić lunulę słowiańską czując związek z przodkami. Albo nosić oba symbole razem – jak nasi przodkowie, którzy nie widzieli w tym sprzeczności. W naszym sklepie znajdziesz zarówno kolekcję wikińską, jak i słowiańską. Bo historia pokazała, że te dwie kultury idealnie się uzupełniają.
Chcesz dowiedzieć się więcej? Zajrzyj do naszego bloga, gdzie piszemy o obu kulturach, ich mitologii i historii.
Czasem tak, czasem nie. Były najazdy (Wikingowie na Wolin), były potyczki graniczne. Ale częściej handlowali i współpracowali niż walczyli. W Rusi Kijowskiej żyli razem pokojowo przez setki lat.
Źródła nordyckie nazywają Słowian czasem „Vindowie” (od „Wenetowie”). Nie ma oznak, żeby traktowali ich jako gorszych – byli partnerami handlowymi, sąsiadami, czasem wrogami. Normalny stosunek między dwoma ludami.
Tak, ale daleko. Oba należą do rodziny indoeuropejskiej, ale do różnych gałęzi (słowiańskiej i germańskiej). Nie rozumieją się wzajemnie, ale mają pewne wspólne korzenie w bardzo odległej przeszłości.
Nie, Słowianie nie używali run. Ich pierwsze pisma to głagolica i cyrylica (IX wiek), stworzone przez świętych Cyryla i Metodego do celów chrześcijańskich. Wcześniej tradycja była ustna. Są teorie o „runach słowiańskich” ale nie mają podstaw historycznych.
To zależy od ciebie! Jeśli masz korzenie słowiańskie, możesz czuć większy związek z symbolami jak Kołowrót czy Weles. Jeśli fascynują cię nordyckie mity, wybierz Mjölnir czy Valknut. A możesz nosić oba – tak jak robili ludzie z Rusi Kijowskiej.
Absolutnie! Historycznie te kultury się mieszały, więc łączenie ich symboli jest jak najbardziej uzasadnione. Bransoleta z wilkiem (nordycka) + zawieszka z Koło Welesa (słowiańska) to zestaw, który mógłby nosić kupiec z Wolina w X wieku.
W Polsce: Muzeum w Wolinie, Muzeum Archeologiczne w Gdańsku (na Ołowiance). W Skandynawii: Muzeum Historyczne w Sztokholmie, Muzeum Wikingów w Oslo. Wszystkie pokazują znaleziska potwierdzające kontakty między kulturami.
Wikingowie i Słowianie to nie są przeciwstawne kultury. To sąsiedzi, którzy przez trzysta lat handlowali, walczyli, mieszali się i wzajemnie się inspirowali. Od Wolina po Kijów, od Bałtyku po Morze Czarne – ich ślady przeplatają się.
Dziś możemy celebrować obie te tradycje. Nosić młot Thora przypominając o nordyckiej sile. Nosić lunulę słowiańską czując związek z przodkami. Albo nosić oba symbole razem – jak nasi przodkowie, którzy nie widzieli w tym sprzeczności.
W naszym sklepie znajdziesz zarówno kolekcję wikińską, jak i słowiańską. Bo historia pokazała, że te dwie kultury idealnie się uzupełniają.
Chcesz dowiedzieć się więcej? Zajrzyj do naszego bloga, gdzie piszemy o obu kulturach, ich mitologii i historii.
Wyobraź sobie wszechświat nie jako jedną kulę zawieszoną w próżni, ale jako dziewięć odrębnych światów połączonych gałęziami i korzeniami kosmicznego drzewa. To nie science fiction.
Dlaczego w jednym sklepie możesz kupić zarówno młot Thora, jak i symbol Welesa? Co łączy nordyckich wojowników z naszymi słowiańskimi przodkami? To nie przypadek, że
Zamknij oczy. Słyszysz dudnienie bębnów z kości i skóry? Dźwięk rogu rozbrzmiewający nad fiordem? Głęboki śpiew bez słów, który wibruje w piersi jak echo przeszłości?
Wyślemy Ci raz w miesiącu informację o promocjach, nowościach, naszych wyjazdach i przede wszystkim ciekawostki ze świata Wikingów i Słowian.
